Podatek liniowy: co można odliczyć, a czego nie — katalog PIT-36L 2026

Co można odliczyć na podatku liniowym w 2026 roku

Na podatku liniowym 19% odliczysz od dochodu: składki ZUS społeczne, składkę zdrowotną do 14 100 zł, wpłatę na IKZE do 16 956 zł, stratę z lat ubiegłych, ulgę B+R, ulgę termomodernizacyjną do 53 000 zł oraz darowiznę na cele kształcenia zawodowego (do 6% dochodu). Nie odliczysz kwoty wolnej, ulgi na dziecko ani nie rozliczysz się wspólnie z małżonkiem.

Ten artykuł jest o odliczeniach od dochodu i od podatku — nie o kosztach uzyskania przychodu. Jeśli szukasz listy „co wrzucić w koszty” (sprzęt, samochód, biuro w domu) → koszty w IT: co odliczyć. Jeśli dopiero wybierasz formę opodatkowania → najlepsza forma opodatkowania JDG. Jeśli zastanawiasz się nad ryczałtem → ryczałt czy liniowy.

Stan prawny na: lipiec 2026. Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi indywidualnej porady podatkowej.

Dlaczego liniowiec ma węższy katalog niż podatnik na skali

Cała różnica sprowadza się do jednego odesłania w ustawie. Podatnik na skali odlicza od dochodu według art. 26 ust. 1 ustawy o PIT — to szeroki katalog obejmujący m.in. ulgę rehabilitacyjną, internetową, darowizny na OPP i krwiodawstwo. Liniowiec rozlicza się według art. 30c, a ust. 2 tego przepisu wskazuje wprost, o co wolno mu pomniejszyć dochód: o składki społeczne, składkę zdrowotną (z limitem), wpłaty na IKZE, darowizny na kształcenie zawodowe, ulgę termomodernizacyjną oraz odliczenia z art. 26e (B+R) i pokrewnych. Czego w tym odesłaniu nie ma — tego liniowiec nie odliczy.

Warto rozróżnić trzy poziomy, bo w praktyce ciągle się je myli:

• Koszt uzyskania przychodu (KUP) — zmniejsza przychód, dając dochód. Tu liniowiec nie jest w niczym ograniczony: rozlicza koszty na zasadach ogólnych, dokładnie jak na skali. To główna przewaga liniowego nad ryczałtem, gdzie kosztów nie ma w ogóle.
• Odliczenie od dochodu — zmniejsza podstawę opodatkowania. Korzyść = kwota odliczenia × 19%.
• Odliczenie od podatku — zmniejsza sam podatek złotówka za złotówkę. Na liniowym zostaje tu w praktyce wyłącznie ulga abolicyjna (art. 27g PIT, limit 1 360 zł). Wszystkie pozostałe ulgi liniowca, łącznie z ulgą na terminal płatniczy (art. 26hd PIT, do 2 500 zł), działają od podstawy opodatkowania.

Trzeci poziom jest najbardziej dotkliwy: ulga na dziecko odlicza się od podatku, więc gdyby przysługiwała liniowcowi, byłaby warta pełne 1 112,04 zł na pierwsze dziecko. Nie przysługuje — art. 27f PIT dotyczy wyłącznie podatku obliczonego według skali.

Warunek wstępny: prawo do liniówki traci ten, kto w danym roku świadczy na rzecz byłego lub obecnego pracodawcy usługi odpowiadające czynnościom wykonywanym wcześniej na etacie (art. 9a ust. 3 PIT). Wtedy żadne z poniższych odliczeń nie jest już aktualne — rozliczasz się na skali.

Składki ZUS — od dochodu czy w koszty?

Składki społeczne (emerytalna, rentowa, chorobowa, wypadkowa) odliczysz albo od dochodu w PIT-36L, albo zaliczysz w koszty uzyskania przychodu — ale nie jedno i drugie. Podwójne ujęcie tej samej składki to jeden z najczęściej korygowanych błędów. Składki na Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy mają tylko jedną drogę: wyłącznie koszt uzyskania przychodu, nie odliczenie od dochodu. Miesięczne kwoty składek i całą ścieżkę ulg ZUS omawiamy w poradniku o kosztach prowadzenia JDG.

Składka zdrowotna na liniowym wynosi 4,9% dochodu, nie mniej niż minimum. Od lutego 2026 r. minimalna składka to 432,54 zł miesięcznie — 9% od 100% minimalnego wynagrodzenia (4 806 zł). To skok, bo w roku składkowym trwającym do stycznia 2026 r. podstawą było 75% minimalnego wynagrodzenia, co dawało 314,96 zł. Obniżoną podstawę wprowadzono na 2025 r. epizodycznie i w 2026 r. już nie obowiązuje.

Odliczyć można ją do limitu 14 100 zł rocznie (2026). To wzrost z 12 900 zł w 2025 r. i 11 600 zł w 2024 r. — i najczęstsze źródło nieporozumień, bo wiele poradników nadal podaje stare kwoty. Praktyczna zasada: rozliczasz rok 2025 w PIT-36L składanym do 30 kwietnia 2026 r. → limit 12 900 zł. Planujesz rok 2026 → limit 14 100 zł.

Wbrew częstej opinii składki zdrowotnej nie odlicza się od podatku — od 2022 r. to niemożliwe. Odlicza się ją od dochodu albo zalicza w koszty uzyskania przychodu. I to nie jest wybór obojętny.

Odliczenie od dochodu vs zaliczenie w KUP — który wariant wygrywa

Oba warianty dają tę samą oszczędność podatkową: 19% odliczonej kwoty. Różnica leży gdzie indziej — zaliczenie składki w koszty obniża dochód, a dochód jest podstawą wymiaru składki zdrowotnej za kolejny okres. Powstaje efekt drugiego rzędu, którego odliczenie od dochodu nie daje.

Przy pełnym wykorzystaniu limitu 14 100 zł:

• Odliczenie od dochodu: 14 100 zł × 19% = 2 679,00 zł oszczędności na podatku.
• Zaliczenie w KUP: 2 679,00 zł oszczędności na podatku plus 14 100 zł × 4,9% = 690,90 zł mniej składki zdrowotnej w kolejnym okresie. Razem 3 369,90 zł.

Zaliczenie w koszty daje więc o 690,90 zł więcej przy tej samej kwocie składki. Drugi argument za KUP: jeśli rok zakończy się stratą, składka ujęta w kosztach powiększa tę stratę i wraca do Ciebie w ciągu 5 kolejnych lat. Składka odliczona od dochodu w takiej sytuacji bezpowrotnie przepada — nie ma czego pomniejszyć.

IKZE — najprostsze 3 221,64 zł do odzyskania

Wpłata na Indywidualne Konto Zabezpieczenia Emerytalnego to jedyne odliczenie, które liniowiec może zwiększyć wyłącznie własną decyzją, bez ponoszenia realnego kosztu — pieniądze zostają Twoje, tylko na koncie emerytalnym.

Limit na 2026 r. dla osób prowadzących pozarolniczą działalność wynosi 16 956 zł (1,8 × prognozowane przeciętne wynagrodzenie 9 420 zł); dla pozostałych — 11 304 zł. Kwoty wynikają z obwieszczenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 17 listopada 2025 r. (M.P. 2025 poz. 1202).

Maksymalna korzyść liniowca: 16 956 zł × 19% = 3 221,64 zł rocznie. Dwa warunki, o których łatwo zapomnieć:

• wpłatę trzeba wykonać do 31 grudnia roku podatkowego — nie ma tu odpowiednika terminu z IKE ani możliwości „dopłaty w kwietniu”;
• odliczenia dokonuje się wyłącznie w zeznaniu rocznym (załącznik PIT/O), a nie w zaliczkach w trakcie roku.

Przy wypłacie po 65. roku życia pobierany jest zryczałtowany podatek 10% — czyli realny zysk to różnica między 19% odliczonymi teraz a 10% zapłaconymi później.

Strata z lat ubiegłych

Stratę z działalności rozliczasz w ciągu 5 kolejnych lat podatkowych (art. 9 ust. 3 PIT), według jednego z dwóch wariantów:

• do 50% kwoty straty w każdym z tych lat, albo
• jednorazowo do 5 000 000 zł w jednym roku; nadwyżka ponad 5 mln zł rozliczana jest w pozostałych latach z limitem 50%.

Stratę odlicza się od dochodu z tego samego źródła — czyli strata z działalności pomniejsza wyłącznie dochód z działalności, a nie np. dochód z etatu.

Przykład: strata za 2025 r. wyniosła 180 000 zł. W wariancie jednorazowym odliczasz ją w całości już w 2026 r. (mieści się w limicie 5 mln zł), pod warunkiem że masz z czego — dochód 2026 r. musi wynieść co najmniej 180 000 zł. W wariancie 50% odliczasz maksymalnie 90 000 zł rocznie, więc rozliczysz ją w dwa lata. Wybór ma znaczenie przy dochodzie nierównomiernym: jeśli w 2026 r. dochód wyniesie tylko 60 000 zł, odliczasz 60 000 zł, a reszta czeka na kolejne lata — ale zegar 5 lat biegnie od 2026 r. i wygasa z końcem 2030 r. Niewykorzystana część po tym terminie przepada bezpowrotnie.

Strata rozliczana jest przed odliczeniem składek i IKZE — kolejność wynika z konstrukcji PIT-36L i przy niskim dochodzie potrafi „zjeść” całą podstawę, sprawiając, że odliczenie składek nie ma już czego pomniejszyć.

Ulgi probiznesowe — B+R, IP Box, termomodernizacyjna

Konkurencyjne poradniki często pomijają ten blok, tymczasem to najbardziej wartościowa część katalogu liniowca.

Ulga B+R (art. 26e PIT) pozwala odliczyć od dochodu koszty kwalifikowane, które już raz zostały zaliczone w KUP — czyli policzyć je drugi raz. Dla wynagrodzeń pracowników zaangażowanych w prace badawczo-rozwojowe limit sięga 200% kosztów. Rozlicza się ją w załączniku PIT/BR.

IP Box (art. 30ca PIT) nie jest odliczeniem, tylko preferencyjną stawką 5% dla kwalifikowanego dochodu z praw własności intelektualnej. Łączy się z liniowym: pozostały dochód rozliczasz nadal według 19%. Wymaga odrębnej ewidencji prowadzonej na bieżąco — szczegóły w poradniku o uldze IP Box.

Ulga termomodernizacyjna (art. 26h PIT) — do 53 000 zł na podatnika, na wydatki związane z termomodernizacją własnego budynku mieszkalnego jednorodzinnego. Przysługuje także liniowcowi, mimo że to ulga „prywatna”, a nie firmowa. Rozliczasz w PIT/O.

Ulga sponsoringowa (art. 26ha PIT) pozwala odliczyć dodatkowe 50% kosztów poniesionych na działalność sportową, kulturalną oraz szkolnictwo wyższe i naukę — czyli wydatek 20 000 zł na sponsoring klubu sportowego daje 20 000 zł w KUP plus 10 000 zł odliczenia od dochodu, łącznie 30 000 zł podstawy mniej.

Ulga na terminal płatniczy (art. 26hd PIT) obejmuje wydatki na nabycie terminala i obsługę transakcji w roku rozpoczęcia przyjmowania płatności oraz w roku następnym — do 2 500 zł rocznie dla podatników zwolnionych z kasy fiskalnej i 1 000 zł dla pozostałych.

Do katalogu należą też ulgi: na prototyp, na robotyzację, na ekspansję, na konsolidację oraz na innowacyjnych pracowników — wszystkie dostępne liniowcowi i rozliczane w PIT/O.

Zwolnienia, które DZIAŁAJĄ na liniowym — 4+, na powrót, senior

To najczęściej powtarzany błąd w tej niszy. Znaczna część poradników wrzuca ulgę dla rodzin 4+, ulgę na powrót i ulgę dla pracujących seniorów do jednego worka z ulgą na dziecko i twierdzi, że liniowcowi nie przysługują. Przysługują.

Art. 21 ust. 1 pkt 152–154 ustawy o PIT wprost obejmuje zwolnieniem przychody z pozarolniczej działalności gospodarczej opodatkowane według art. 27, art. 30c, art. 30ca albo ryczałtem. Art. 30c to właśnie podatek liniowy. Zwolnione jest do 85 528 zł przychodu rocznie — limit wspólny dla wszystkich tych zwolnień łącznie.

• Ulga dla rodzin 4+ (pkt 153) — dla rodzica lub opiekuna co najmniej czworga dzieci. To zupełnie inna instytucja niż ulga prorodzinna z art. 27f (ta faktycznie liniowcowi nie przysługuje).
• Ulga na powrót (pkt 152) — przez 4 kolejne lata po zmianie rezydencji podatkowej na polską.
• Ulga dla pracujących seniorów (pkt 154) — dla osoby, która osiągnęła wiek emerytalny i nie pobiera emerytury.

Wyjątkiem pozostaje ulga dla młodych do 26. roku życia (art. 21 ust. 1 pkt 148) — ta obejmuje etat, zlecenie, praktyki i staże, ale nie działalność gospodarczą, więc młody liniowiec z niej nie skorzysta. Jeśli jednak ma równolegle etat, zwolnienie działa na przychodach z tego etatu.

Praktyczna konsekwencja: przedsiębiorca-senior lub rodzic czwórki dzieci na liniowym ma pierwsze 85 528 zł przychodu wolne od PIT, i to niezależnie od tego, że nie przysługuje mu kwota wolna 30 000 zł.

Czego nie odliczysz — i ile to realnie kosztuje

Kwota wolna 30 000 zł nie działa na liniowym. Kwota zmniejszająca podatek to na skali 3 600 zł rocznie — i tyle właśnie liniowiec traci na starcie każdego roku. Mechanikę kwoty wolnej opisujemy w osobnym poradniku.

Ulga na dziecko (art. 27f PIT) odlicza się od podatku obliczonego według skali — liniowiec nie ma takiego podatku. Przy dwójce dzieci to 2 224,08 zł rocznie poza zasięgiem. Pełne zasady w poradniku o uldze na dziecko.

Wspólne rozliczenie z małżonkiem jest wyłączone, i to w sposób dotkliwy: jeśli choćby jedno z małżonków stosuje w danym roku art. 30c, oboje tracą prawo do wspólnego zeznania — nawet jeżeli drugie pracuje na etacie i zarabia mało. Szczegóły w poradniku o wspólnym rozliczeniu etat + JDG.

Poza zasięgiem są też: ulga rehabilitacyjna, ulga na internet oraz wszystkie darowizny poza tą na kształcenie zawodowe — a więc darowizny na OPP, na cele kultu religijnego i na krwiodawstwo.

Pełne wyliczenie: od dochodu do podatku (2026)

Poniżej ten sam mechanizm zastosowany krok po kroku dla dwóch poziomów dochodu. Założenia wspólne: pełny ZUS (składki społeczne 21 459,48 zł rocznie), maksymalna wpłata na IKZE, składka zdrowotna odliczana od dochodu, brak straty z lat ubiegłych.

Scenariusz A — dochód po kosztach 250 000 zł

1. Dochód po KUP: 250 000,00 zł
2. Minus składki społeczne: −21 459,48 zł → 228 540,52 zł
3. Minus składka zdrowotna (4,9% × 228 540,52 = 11 198,49 zł; poniżej limitu 14 100 zł, więc odliczasz całość) → 217 342,03 zł
4. Minus IKZE: −16 956,00 zł → 200 386,03 zł
5. Podatek: 200 386 zł × 19% = 38 073,34 zł

Bez żadnych odliczeń podatek wyniósłby 250 000 × 19% = 47 500 zł. Odliczenia obniżyły go o 9 426,66 zł.

Scenariusz B — dochód po kosztach 1 000 000 zł

1. Dochód po KUP: 1 000 000,00 zł
2. Minus składki społeczne: −21 459,48 zł → 978 540,52 zł
3. Składka zdrowotna wynosi 4,9% × 978 540,52 = 47 948,49 zł, ale odliczysz tylko 14 100,00 zł (limit) → 964 440,52 zł
4. Minus IKZE: −16 956,00 zł → 947 484,52 zł
5. Podatek: 947 485 zł × 19% = 180 022,15 zł
6. Danina solidarnościowa: 0 zł

Punkt szósty zaskakuje najczęściej. Danina solidarnościowa to 4% od nadwyżki dochodu ponad 1 000 000 zł (art. 30h PIT), ale jej podstawę pomniejsza się o odliczone składki społeczne. Przy dochodzie równo 1 000 000 zł podstawa daniny wynosi 978 540,52 zł — a więc daniny jeszcze nie ma. Pojawi się dopiero powyżej tego progu: przy dochodzie 1 200 000 zł podstawa to 1 178 540,52 zł, nadwyżka 178 540,52 zł, danina 7 141,62 zł. Warto pamiętać, że wpłata na IKZE nie obniża podstawy daniny — obniża tylko podstawę PIT.

Gdzie w PIT-36L wpisać każde odliczenie

Deklaracja PIT-36L za rok 2026 jest składana do 30 kwietnia 2027 r. Nie obejmuje jej usługa Twój e-PIT — przedsiębiorca na liniowym musi złożyć zeznanie sam, choćby przez e-Deklaracje lub program księgowy. Poszczególne odliczenia trafiają w różne miejsca:

• Przychody, koszty i dochód z działalności — załącznik PIT/B (informacja o wysokości dochodu z pozarolniczej działalności gospodarczej), przenoszony do części D deklaracji.
• Składki społeczne i składka zdrowotna — bezpośrednio w części odliczeń od dochodu w PIT-36L; nie wymagają osobnego załącznika. Jeśli zaliczyłeś je w koszty, nie pojawiają się tu wcale — są już w PIT/B.
• Strata z lat ubiegłych — również w części odliczeń od dochodu w samej deklaracji, w pozycji przeznaczonej na stratę z tego samego źródła.
• IKZE, ulga termomodernizacyjna, darowizna na kształcenie zawodowe, ulga sponsoringowa, na terminal, na prototyp, robotyzację, ekspansję — załącznik PIT/O.
• Ulga B+R — załącznik PIT/BR.
• IP Box — załącznik PIT/IP (dochód kwalifikowany rozliczany stawką 5% wykazuje się odrębnie od dochodu opodatkowanego 19%).
• Dochody zagraniczne i ulga abolicyjna — załącznik PIT/ZG.
• Ulga dla rodzin 4+, na powrót, dla pracujących seniorów — nie są odliczeniem, więc nie ma dla nich pola „odliczenie”. Przychód objęty zwolnieniem wykazujesz odrębnie w części deklaracji przeznaczonej na przychody zwolnione, a w PIT/O zaznaczasz informację o korzystaniu ze zwolnienia (przy uldze 4+ podaje się dane dzieci).
• 1,5% na OPP — końcowa część PIT-36L, numer KRS organizacji.

Liniowa firma i etat jednocześnie — co odliczasz gdzie

Częsta sytuacja: umowa o pracę plus działalność na liniowym. Wtedy składasz dwa zeznania — PIT-37 (albo PIT-36) dla dochodów ze skali i PIT-36L dla działalności. Odliczenia nie wędrują między nimi swobodnie.

Zasada jest prosta: odliczenie idzie za źródłem, którego dotyczy. Składki ZUS zapłacone z tytułu działalności odliczasz w PIT-36L; składki potrącone przez pracodawcę — w PIT-37. Ulga na dziecko, kwota wolna i ulga rehabilitacyjna, niedostępne w PIT-36L, mogą być rozliczone od podatku ze skali w PIT-37 — a więc rodzic na liniówce z etatem nie traci ulgi prorodzinnej całkowicie, tylko rozlicza ją od podatku etatowego, do wysokości tego podatku.

Wspólne rozliczenie małżonków jest tu jednak zablokowane w całości: stosowanie art. 30c w danym roku wyklucza je niezależnie od tego, ile zarabiasz na etacie. Mechanikę zbiegu opisujemy szerzej w poradniku o wspólnym rozliczeniu przy etacie i JDG oraz w tekście o etacie i B2B jednocześnie.

Ulga dla młodych działa dokładnie na tej samej zasadzie: przychody z etatu młodego przedsiębiorcy są zwolnione do 85 528 zł, przychody z jego liniowej działalności — nie.

Sześć błędów liniowca przy odliczeniach

1. Podwójne ujęcie składek społecznych — raz w kosztach, raz od dochodu. Wybierz jedną drogę.
2. Odliczenie składki zdrowotnej ponad limit. Przy dochodzie 1 mln zł zapłacisz blisko 48 000 zł zdrowotnej, ale odliczysz maksymalnie 14 100 zł. Nadwyżka przepada.
3. Przeniesienie zdrowotnej między formami opodatkowania. Składki zapłacone w roku, w którym byłeś na ryczałcie lub skali, nie zmniejszą dochodu z liniówki — obowiązuje zasada roku bieżącego i przypisania do właściwej formy. Po zmianie formy część składek potrafi przepaść. Terminy i procedurę opisujemy w poradniku o zmianie formy opodatkowania.
4. Odliczenie darowizny spoza katalogu. Darowizna na schronisko, parafię czy zbiórkę charytatywną nie zmniejszy dochodu liniowca. Jedyna dopuszczalna to darowizna na cele kształcenia zawodowego — do 6% dochodu, na rzecz publicznych szkół prowadzących kształcenie zawodowe.
5. Wpłata na IKZE po 31 grudnia. Przelew wykonany 2 stycznia nie obniży podatku za rok poprzedni.
6. Wpisanie kwoty wolnej lub ulgi na dziecko do PIT-36L. Deklaracja tych pól po prostu nie ma — próba „doliczenia” ich kończy się wezwaniem do korekty.

Kiedy zestaw odliczeń liniowca przestaje wystarczać

Katalog liniowca jest węższy, ale sama stawka 19% bywa tańsza. Punkt przełamania zależy nie od samego dochodu, lecz od sytuacji rodzinnej: singiel bez dzieci przechodzi na korzyść liniowego zwykle w okolicach 135 000–150 000 zł dochodu rocznego (po uwzględnieniu składki zdrowotnej), a małżeństwo z dwójką dzieci i jednym pracującym rodzicem — dopiero znacznie wyżej, bo utrata wspólnego rozliczenia i ulgi prorodzinnej jest realnym kosztem. Pełne porównanie progów i scenariuszy branżowych znajdziesz w poradniku o najlepszej formie opodatkowania JDG.

Od 1 stycznia 2026 r. dochodzi jeszcze obowiązek prowadzenia JPK_PKPiR i JPK_ST — to nie zmienia katalogu odliczeń, ale podnosi wymagania dokumentacyjne: odliczenie bez prawidłowego zapisu w ewidencji jest trudne do obrony w kontroli.