Drugi próg podatkowy — jak uniknąć 32%? 6 legalnych sposobów obniżenia dochodu

Przekroczenie drugiego progu podatkowego nie zabiera pieniędzy. Stawka 32% dotyczy wyłącznie nadwyżki dochodu ponad 120 000 zł rocznie — nie całego dochodu — a wyższe wynagrodzenie brutto zawsze przekłada się na wyższe netto, tylko wolniej rośnie. Jeśli mimo to szukasz legalnych sposobów obniżenia dochodu (np. bo zbliżasz się do progu albo już go przekroczyłeś i chcesz zminimalizować dopłatę w rozliczeniu rocznym), masz do dyspozycji sześć realnych mechanizmów — poniżej uszeregowanych wg tego, ile faktycznie dają w złotówkach.

Stan prawny na: wrzesień 2026 r.

To najczęstszy błąd, na którym opiera się cała fraza „jak uniknąć progu”. Próg 120 000 zł liczy się od dochodu (przychód minus składki ZUS społeczne i koszty uzyskania przychodu), nie od brutto ani netto — a stawką 32% opodatkowana jest wyłącznie nadwyżka ponad tę kwotę. Dokładne wyliczenie granicy (11 878 zł brutto miesięcznie przy standardowych kosztach i ZUS pracownika) oraz dowód liczbowy, że wzrost brutto z 11 800 zł do 13 000 zł miesięcznie daje +7 495 zł netto rocznie mimo wejścia w 32%, znajdziesz w poradniku o progu podatkowym brutto czy netto — nie przeliczamy tego tutaj od nowa. Zapamiętaj tylko wniosek: nie istnieje sytuacja, w której zarobienie więcej brutto daje mniej netto.

Skoro próg sam w sobie nie jest zagrożeniem, sensowne pytanie brzmi inaczej: czy warto legalnie obniżyć swój dochód, żeby zapłacić mniej podatku — niezależnie od tego, po której stronie progu się znajdujesz. Odpowiedź poniżej, w kolejności realnej skuteczności.

Zanim rozwiniemy każdy mechanizm osobno, zobacz, jak wypadają obok siebie. Kluczowe rozróżnienie w drugiej kolumnie: odliczenie od dochodu obniża podstawę opodatkowania (i tym samym może cofnąć Cię z powrotem do pierwszego progu), a odliczenie od podatku obniża już wyliczoną należność — nigdy nie wpływa na to, w którym progu się znajdujesz.

Wpłata na IKZE to jedyny mechanizm z tej listy dostępny każdemu podatnikowi, niezależnie od charakteru pracy czy stanu cywilnego — i jedyny, który potrafi całkowicie cofnąć Cię z powrotem do pierwszego progu, jeśli nadwyżka nad 120 000 zł jest niewielka. Limit wpłaty w 2026 r. wynosi 11 304 zł dla etatowca i 16 956 zł dla osoby prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą — to odliczenie od dochodu, więc realna oszczędność zależy od tego, jaką część odliczenia zabierasz akurat z nadwyżki opodatkowanej 32%.

Poniższa tabela pokazuje to na czterech konkretnych przypadkach, policzonych silnikiem podatkowym Vafi (calculateAnnualSalary, wariant UoP) — od dochodu dokładnie na granicy progu po dochód głęboko w drugim progu, gdzie cała ulga działa na najwyższą stawkę.

Warunek korzystania z pełnego zwolnienia przy wypłacie: dotrwać do 65. roku życia i wpłacać w co najmniej 5 różnych latach kalendarzowych — wtedy przy wypłacie oddajesz tylko 10% ryczałtu od całości. Pełne porównanie IKZE z IKE (kiedy które konto wybrać wg stawki i horyzontu) rozwijamy w poradniku IKE czy IKZE — co wybrać.

Mechanizm polega na zsumowaniu dochodów obojga małżonków i podzieleniu ich na pół — podatek liczy się od połowy, a potem mnoży przez dwa (art. 6 ust. 2 ustawy o PIT). Im większa asymetria dochodów, tym większa korzyść: małżonek zarabiający 180 000 zł rocznie przy niepracującym partnerze płaci 30 000 zł podatku rozliczając się osobno, a 14 400 zł rozliczając się wspólnie — oszczędność 15 600 zł. Jeśli oboje małżonkowie zarabiają zbliżone kwoty (oba dochody w tym samym progu), korzyść spada nawet do zera.

To jedyny mechanizm z tej listy, który potrafi przebić IKZE o rząd wielkości — ale tylko przy realnej asymetrii dochodów. Pełną tabelę oszczędności dla dziesięciu poziomów dochodu i pięciu scenariuszy życiowych (urlop wychowawczy, zasiłek macierzyński, emerytura małżonka) znajdziesz w poradniku o wspólnym rozliczeniu, gdy jedno z małżonków nie pracuje.

Jeśli Twoja praca ma charakter twórczy i przenosisz na pracodawcę autorskie prawa majątkowe (kod, projekt graficzny, tekst, utwór muzyczny), możesz zastosować 50% kosztów uzyskania przychodu od wynagrodzenia autorskiego (art. 22 ust. 9 pkt 3 ustawy o PIT) — do rocznego limitu 120 000 zł kosztów. To jedyny mechanizm z tej listy, który potrafi dać oszczędność liczoną w dziesiątkach tysięcy złotych rocznie: przy 100% wynagrodzenia rozliczanego jako honorarium autorskie różnica w podatku rocznym sięga od 4 968 zł (8 000 zł brutto/mies.) do 29 253 zł (20 000 zł brutto/mies.) w porównaniu do standardowych kosztów pracowniczych — dokładne wyliczenia dla czterech poziomów wynagrodzenia i trzy warunki, które musi spełniać umowa, opisaliśmy w poradniku o podwyższonych kosztach uzyskania przychodu.

Haczyk: sam nie „przełączysz się” na 50% KUP — wymaga to wyodrębnienia honorarium autorskiego w umowie i ewidencji utworów po stronie pracodawcy. Jeśli pracujesz w zawodzie twórczym i nikt Ci o tym nie powiedział, to pierwsza rozmowa z działem kadr, jaką warto odbyć.

Tu leży najczęściej mylone rozróżnienie w tej niszy. Ulga prorodzinna nie jest odliczeniem od dochodu — to odliczenie od już wyliczonego podatku (art. 27f ustawy o PIT). Nie zmienia to, w którym progu się znajdujesz, ani nie obniża podstawy opodatkowania — po prostu zmniejsza końcową kwotę do zapłaty.

Roczna kwota ulgi na dziecko w 2026 r. to 1 112,04 zł na pierwsze dziecko (przy łącznym dochodzie rodziców do 112 000 zł), 2 224,08 zł na dwoje, 4 224,12 zł na troje i 6 924,12 zł na czworo. Pełne warunki, limit dochodowy i dodatkowy zwrot z ZUS opisaliśmy w poradniku o uldze na dziecko.

Cztery odliczenia od dochodu, z limitami aktualnymi na 2026 r.:

Legalna, ale ograniczona strategia: jeśli dochód tego roku i tak przekroczy próg, a przyszłego roku spodziewasz się niższego dochodu, przesunięcie części przychodu może obniżyć łączny podatek w dwuletnim horyzoncie. W praktyce działa to inaczej dla różnych źródeł:

• Etat. Pracownik nie decyduje o terminie wypłaty pensji — to robi pracodawca. Jedyne realne pole manewru to premia uznaniowa, jeśli pracodawca zgadza się przesunąć jej wypłatę z grudnia na styczeń (i odwrotnie), co przenosi opodatkowanie na inny rok podatkowy.
• Działalność gospodarcza na skali lub liniowo. Przychód powstaje memoriałowo — w dniu wykonania usługi, wydania towaru lub wystawienia faktury (który jest najwcześniejszy), a nie w dniu zapłaty (art. 14 ust. 1c ustawy o PIT). Żeby przesunąć przychód na kolejny rok, trzeba faktycznie przesunąć zakończenie usługi i datę faktury — samo opóźnienie płatności przez klienta nic nie zmienia, bo obowiązek podatkowy już powstał.

Ta strategia nie polega na ukrywaniu dochodu — to zwykłe planowanie momentu, w którym przychód prawnie powstaje, w granicach ustawy.

Wpłata podstawowa pracownika na PPK (2% wynagrodzenia brutto) nie jest odliczeniem od dochodu — to potrącenie z wynagrodzenia netto, już po opodatkowaniu. PPK nie obniża więc w żaden sposób dochodu podlegającego progresji ani nie pomaga „zejść” poniżej drugiego progu. Co więcej, wpłata pracodawcy (1,5% brutto) jest Twoim przychodem podlegającym PIT — a więc PPK w praktyce nieznacznie zwiększa podstawę opodatkowania, a nie ją zmniejsza. Pełne stawki i mechanikę wpłat opisaliśmy w poradniku PPK — ile procent.

Zmiana formy zatrudnienia z umowy o pracę na działalność gospodarczą (B2B) bywa proponowana jako sposób ucieczki przed progresją, bo podatek liniowy (19%) i ryczałt nie znają progu 32%. To realny mechanizm — ale wyłącznie wtedy, gdy współpraca rzeczywiście zmienia charakter na samodzielną działalność gospodarczą. Przejście „na papierze”, przy zachowaniu podporządkowania, stałych godzin i wyłączności na jednego zleceniodawcę, niesie ryzyko przekwalifikowania przez ZUS lub urząd skarbowy na ukryty stosunek pracy (na bazie cech z art. 22 § 1 Kodeksu pracy) — z zaległymi składkami i odsetkami po stronie obu stron. To nie jest mechanizm do wdrożenia wyłącznie z powodu progu podatkowego, bez realnej zmiany warunków współpracy — w razie wątpliwości skonsultuj to z doradcą podatkowym przed podpisaniem czegokolwiek.

Podstawa prawna

• Art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych — skala podatkowa i progi 12%/32%
• Art. 6 ust. 2 ustawy o PIT — wspólne rozliczenie małżonków
• Art. 22 ust. 9 pkt 3 i ust. 9a ustawy o PIT — 50% koszty uzyskania przychodu dla twórców, limit 120 000 zł
• Art. 26 ust. 1 pkt 2b ustawy o PIT — odliczenie wpłat na IKZE
• Art. 27f ustawy o PIT — ulga na dziecko (odliczenie od podatku)
• Art. 26 ust. 1 pkt 9 i art. 26 ust. 7a, art. 26h ustawy o PIT — darowizny, ulga rehabilitacyjna, ulga termomodernizacyjna
• Art. 14 ust. 1c ustawy o PIT — moment powstania przychodu (zasada memoriałowa) w działalności gospodarczej

Niniejszy artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi indywidualnej porady podatkowej. W celu uzyskania porady dostosowanej do Państwa sytuacji prosimy o kontakt z doradcą podatkowym.